top of page

Revisão por pares não nasceu por amor à ciência

22 de jun. de 2025
3 min de leitura

A maioria dos pesquisadores nunca pensou sobre isso, ou então acredita que a revisão por pares sempre existiu e que sempre foi a forma mais justa de validar conhecimento científico. Era uma tarde de sábado e eu, uma mãe de criança de quase dois anos, me fiz essa pergunta: de onde surgiu a revisão por pares? Com um tiquinho de ChatGPT e muito Google Scholar, senta que lá vem história.


A revisão por pares não nasceu como sinônimo de rigor, mas como um sistema institucional de controle e autoridade sobre o que estaria autorizado a circular como ciência. E entender isso é fundamental pra gente saber o motivo por trás do publish or perish, da ciência salame, da indústria das publicações e por que tanta gente está adoecendo no processo.


UM BREVE RETORNO HISTÓRICO


Antes do século XVII, o saber científico circulava em cartas, manuscritos e tratados. Quem validava uma ideia era a reputação de quem a defendia, e não um sistema externo de arbitragem.


Foi só em 1665, com o surgimento da Philosophical Transactions da Royal Society de Londres, que o conhecimento começou a ser publicado periodicamente. Mas ainda não havia revisão por pares: a validação era feita por editores, quase sempre baseados em afinidades políticas e intelectuais.


Ao longo dos séculos XVIII e XIX, as academias de ciência foram se consolidando como guardiãs do saber. Mas a prática da revisão por pares só se tornou uma regra depois da Segunda Guerra Mundial, impulsionada pelo crescimento da produção científica e pela necessidade de regular financiamentos e prestígio institucional.


Então a revisão por pares é uma invenção recente? Sim senhores.


O que a gente entende hoje por “revisão por pares” (pareceres anônimos, arbitragem técnica e possibilidade de rejeição com base em mérito) é uma construção do século XX, moldada pela explosão dos periódicos e pela industrialização da ciência.


Ela não surgiu como um ideal ético universal, mas como um mecanismo de triagem necessário diante do crescimento do sistema acadêmico.


AS AMBIGUIDADES DO SISTEMA


A revisão por pares é importante. Mas ela também é imperfeita. Ela é, ao mesmo tempo:


  • Guardiã do rigor e instrumento de censura ao novo

  • Barreira contra fraudes e reprodutora de vieses institucionais

  • Processo de validação e fonte crônica de ansiedade e medo

  • Uma forma de qualificar a ciência e uma forma de explorar pesquisadores e revisores


Pesquisas mostram que a revisão por pares reproduz viés de gênero, de instituição, de país e de área. A transparência ainda é baixa. E há um incentivo velado à publicação de resultados “positivos” em vez de ciência reprodutível.


E estamos no mundo da IA, lembram? A quantidade de artigos publicados com frases típicas do ChatGPT, como "não consegui fazer a leitura desses dados" é crescente e demonstra (1) pesquisadores cada vez mais ocupados com a quantidade de artigos a publicar e (2) revisores que na verdade não revisam.


ENTÃO QUAL É A SOLUÇÃO?


Repensar, refletir e educar.


Revisão por pares não deve ser um dogma. Deve ser um sistema revisável como qualquer construção científica.


Enquanto isso, precisamos educar pesquisadores para:

  • entenderem o processo por dentro

  • saberem como lidar emocionalmente com a rejeição

  • entenderem que um parecer duro não é um atestado de fracasso

  • e que uma publicação aceita não é sinônimo de excelência absoluta


Além disso, é urgente que entendamos que artigo publicado é diferente de avanço concreto no conhecimento. Volte muitas casas, lá para a ciência do século XVII e entenda que muitas vezes uma vida inteira ainda não é o suficiente para um avanço que "muda o mundo". Seu doutorado é um ensaio, uma tentativa, um gesto à frente. E sim, isso por si só já é uma contribuição.


No Acadêmicos Anônimos, a gente ensina isso. Não porque queremos criar “pesquisadores perfeitos”, mas porque acreditamos que ninguém precisa adoecer pra contribuir com a ciência.


Referências

Baldwin, M. (2018). Making "Nature": The history of a scientific journal. University of Chicago Press.

Fyfe, A., Coate, K., Curry, S., Lawson, S., Moxham, N., & Røstvik, C. M. (2017). Untangling academic publishing: A history of the relationship between commercial interests, academic prestige and the circulation of research. Zenodo. https://doi.org/10.5281/zenodo.546100

Kronick, D. A. (1990). Peer review in 18th-century scientific journalism. JAMA, 263(10), 1321–1322. https://doi.org/10.1001/jama.1990.03440100061027

Lee, C. J., Sugimoto, C. R., Zhang, G., & Cronin, B. (2013). Bias in peer review. Journal of the American Society for Information Science and Technology, 64(1), 2–17. https://doi.org/10.1002/asi.22784

Smith, R. (2006). Peer review: a flawed process at the heart of science and journals. Journal of the Royal Society of Medicine, 99(4), 178–182. https://doi.org/10.1177/014107680609900414

Spier, R. (2002). The history of the peer-review process. Trends in Biotechnology, 20(8), 357–358. https://doi.org/10.1016/S0167-7799(02)01985-6

20 comentários


88vbet mình thấy bạn bè nhắc vài lần nên cũng bấm vào coi thử cho biết. Mình không chơi gì đâu, chỉ xem cách họ trình bày nội dung trên web thôi. Lướt qua phần giới thiệu thương hiệu thấy viết khá dễ hiểu, có nhắc luôn mốc thành lập năm 2016 ở Philippines nên đọc cái là hình dung được nguồn gốc. Giao diện nhìn “thoáng”, chữ không bị dồn, mấy đoạn quan trọng được chia thành khối riêng nên mắt đỡ mệt. Mình thích kiểu họ để tiêu đề rõ ràng, kéo xuống là thấy từng phần tách bạch chứ không bị một cục dài ngoằng. Nói chung cảm giác vào xem thông tin khá nhẹ nhàng, nhất…

Curtir

https://socolivej.tv/ mình vừa lướt qua một lúc để xem họ bố trí trang kiểu gì. Nói thật ban đầu cũng hơi nghi ngại vì mấy site xem trực tuyến hay rối, nhưng trang này trình bày khá thẳng tay: kéo xuống là các khối nội dung hiện ra rõ ràng, chữ với icon để vừa mắt nên mình không phải căng mắt tìm điểm bấm, nhìn lướt vẫn nắm được chỗ nào là phần mình cần. Mình cũng để ý cái menu nằm ở vị trí dễ thấy, chuyển qua lại giữa các mục khá mượt, không bị kiểu phải quay lại đầu trang mới tìm được điều hướng, và cách căn lề/giãn dòng trong mấy bảng thông tin nhìn…

Curtir

https://tg88.nyc/ đọc mấy bài nói về link trang chủ cập nhật kiểu “mới nhất 2026” nên mình cũng ghé thử cho biết, tưởng sẽ lằng nhằng như nhiều trang cùng chủ đề mà hóa ra mở ra lại thấy khá gọn, kiểu kéo xuống là nắm được họ đang nói gì mà không phải chạy vòng vòng. Mình thích nhất cái đoạn họ để một bảng tóm tắt thông tin về thương hiệu/pháp lý/giao dịch ngay trên trang, nhìn cái là hiểu hướng họ muốn người xem chú ý. Chữ nghĩa chia thành các khối rõ ràng. Tiêu đề đặt dễ theo dõi. Menu cũng nằm chỗ quen mắt nên nhảy qua lại không mất công. Nói chung lướt nhanh…

Curtir

kuwin lúc đầu mình cũng hơi lăn tăn, kiểu sợ mở lên lại rối mắt như mấy trang hay nhồi chữ, nhưng vừa bật trên máy tính lên thì thấy bố cục đi khá thẳng và dễ nắm, nhìn qua là biết mình đang ở đâu, khỏi phải đảo mắt tìm. Menu để chỗ dễ thấy nên chuyển mục nhanh. Nội dung chia thành các khối dạng ô nên kéo xuống vẫn gọn. Các bảng số liệu trình bày theo cột nhìn sạch sẽ, chữ không bị dí sát nhau. Đọc trên điện thoại chắc cũng đỡ mệt hơn mấy trang hay dồn mọi thứ vào một chỗ. Nói chung mình chỉ xem phần giao diện thôi, không đào sâu.…

Curtir

tải go88 thì… ừ, mình cũng hơi lăn tăn giống bạn, nên chỉ ghé xem bố cục trang họ làm ra sao chứ không ham hố gì. Lướt xuống một chút là gặp ngay kiểu mục “Giải Đáp Thắc Mắc” cho người mới, trình bày theo dạng hỏi–đáp nên đọc nhanh vẫn nắm được ý chính, khỏi phải mò từng đoạn dài. Có chỗ nói về đại lý và hoa hồng ghi thẳng khoảng 5% đến 20%, nhìn con số rõ ràng nên đỡ cảm giác mập mờ. Còn lại thì trang load ổn, chữ dễ đọc, không bị nhồi thông tin vào một cục. Mình thích nhất là các khối nội dung được tách box gọn gàng, tiêu đề…

Curtir
bottom of page